از «کراپ» تا شورای راهکار؛ تغییر یک نگاه
در گذشته، فرآیند رسیدگی به دانشآموزان با شرایط ویژه در صبحرویش بر عهده کمیتهای با عنوان «کراپ» (کمیته رسیدگی به موارد پرخطر) بود. تمرکز این کمیته بر دانشآموزانی بود که مدیر، تیم نظامت یا معلمان، مشکلات حاد آنها را شناسایی میکردند؛ مواردی که گاهی نیاز به ارجاع به روانپزشک، مداخلات تخصصی یا حتی بستری شدن داشتند. اعضای تیم مدرسه در این جلسات گرد هم میآمدند تا درباره بهترین مسیر حمایت از این دانشآموزان تصمیمگیری کنند.
اما در طول این مسیر به یک واقعیت مهم رسیدیم؛ گاهی کودکانی که در ظاهر هیچ مسئله خاصی نداشتند، با آسیبهایی عمیق و پنهان روبهرو بودند.
برای مثال، دانشآموزی بسیار آرام و کمحرف داشتیم که تصور میکردیم صرفاً کودکی درونگراست. اما در میانه سال تحصیلی متوجه شدیم او در سهسالگی تجربه تلخ کودکربایی را پشت سر گذاشته است. خانواده نیز به دلیل شکل نگرفتن اعتماد کافی در مراحل اولیه غربالگری، این موضوع را با مدرسه در میان نگذاشته بودند.
پشت درهای شورای راهکار چه میگذرد؟
در شورای راهکار، تمام اطلاعات مرتبط با هر دانشآموز توسط افرادی که بهصورت مستقیم با او در ارتباط هستند، کنار هم قرار میگیرد و بهصورت گروهی تحلیل میشود.
اعضای شورا هر کدام از زاویه تخصص خود به وضعیت دانشآموز نگاه میکنند:
مددکار اجتماعی و روانشناس نتایج غربالگریها و ارزیابیهای تخصصی را ارائه میکنند.
تیم نظامت مشاهدات خود از رفتار دانشآموز در حیاط، زنگ تفریح و فضای عمومی مدرسه را مطرح میکند.
معاون آموزشی نیز بهعنوان حلقه ارتباطی میان معلمان و شورا، گزارشها، مشاهدات و بازخوردهای معلمان درباره رفتار و عملکرد دانشآموز در کلاس را منتقل میکند.
پس از بررسی این اطلاعات، برای هر دانشآموز یک برنامه حمایتی متناسب با شرایط او طراحی میشود.
اگر مشخص شود دانشآموز در بخش یادگیری به حمایت نیاز دارد، تیم یادگیری یا همیاران آموزشی وارد عمل میشوند. اگر رفتارهای خاصی در کلاس مشاهده شده باشد که در محیط مدرسه کمتر دیده میشود، روانشناس جلسات تخصصی خود را آغاز میکند. گاهی نیز مشخص میشود که خانواده مشارکت مؤثری در روند آموزشی ندارد؛ در این صورت، برای ایجاد ارتباط دوباره و افزایش مسئولیتپذیری خانواده نسبت به فرزندشان برنامهریزی میشود.
مواجهه با آسیبهای عمیق خانوادگی
گاهی نتایج غربالگریها بهروشنی از وجود آسیبهایی مانند خشونت خانگی حکایت دارد. در چنین شرایطی، شورای راهکار برای کاهش آثار این آسیبها و درمان تروماهای کودک و خانواده، جلسات و پیگیریهای لازم را برنامهریزی میکند.
البته برخی مسائل، مانند اعتیاد والدین، پیچیدگی بیشتری دارند. تجربه نشان داده است که تا زمانی که خود فرد با انگیزه واقعی تصمیم به ترک نگیرد، ارجاع به مراکز درمانی به نتیجه مطلوب نمیرسد. گاهی والدین تنها به دلیل فشار اطرافیان از تمایل به ترک صحبت میکنند، اما در ادامه مسیر درمان همکاری لازم را ندارند و فرآیند درمان نیمهتمام میماند.
توانمندسازی و استعدادیابی؛ فراتر از حل مسئله
شورای راهکار تنها برای شناسایی آسیبها تشکیل نشده است. اگر در بررسیها مشخص شود دانشآموز مسئله خاصی ندارد، فرآیند توانمندسازی او آغاز میشود.
در این مرحله، علاوه بر توجه به ظرفیتهای خود دانشآموز، توانمندسازی خانواده نیز مورد توجه قرار میگیرد. برای مثال، اگر مادر خانواده مهارت یا توانایی خاصی داشته باشد، برای اشتغالزایی و معرفی او به مراکز توانمندسازی بانوان اقدام میشود.
از سوی دیگر، استعدادهای دانشآموزان در زمینههایی مانند سرود، تئاتر یا سایر فعالیتهای هنری شناسایی شده و آنها به برنامههای فوقبرنامه مدرسه معرفی میشوند.
البته این استعدادیابی تنها مختص دانشآموزان بدون مسئله نیست. حتی کودکانی که با شرایط بسیار دشوار زندگی، مانند بیخانمانی، روبهرو هستند نیز از این فرصت بهرهمند میشوند. اتصال این دانشآموزان به گروههای هنری، علاوه بر شکوفایی استعدادهایشان، به افزایش انگیزه، تقویت ارتباط با مدرسه و دور شدن از آسیبهای اجتماعی کمک میکند.
یک مسیر اختصاصی برای هر دانشآموز
مهمترین ویژگی شورای راهکار این است که برای هر دانشآموز، متناسب با شرایط فردی و خانوادگی او، یک مسیر اختصاصی طراحی میشود. هیچ دو دانشآموزی شرایط یکسانی ندارند؛ بنابراین اقدامات حمایتی نیز نمیتواند یکسان و مکانیکی باشد.
در صبح رویش باور داریم که اگر شرایط واقعی هر کودک و خانوادهاش در نظر گرفته نشود، حمایتها در میانه راه اثربخشی خود را از دست خواهند داد.
برای تقویت این فرآیند، با همکاری واحد روابط عمومی، در حال توسعه شبکهای از ارجاعات برونسازمانی هستیم؛ از جمله همکاری با روانپزشکان، مراکز حمایت از زنان سرپرست خانوار و مجموعههای فعال در حوزه درمان اعتیاد. هدف این شبکه، فراهم کردن حمایتهای تخصصیتر و مؤثرتر برای دانشآموزان و خانوادههای آنهاست.
برنامهریزی ما این است که هر دانشآموز در طول سال تحصیلی دستکم دو بار در شورای راهکار مورد بررسی قرار گیرد. استمرار این جلسات، نگاه تیم مدرسه را دقیقتر، پختهتر و جامعتر میکند و زمینه طراحی مسیرهای حمایتی مؤثرتر برای آینده هر کودک را فراهم میسازد.
