مجوزها
سال ۱۳۹۳ بود که برای اولین بار اسم «مدرسۀ کودکانکار صبح رویش» در کوچههای شهر پیچید تا جایی برای کودکی و رشد کودکان کار و در معرض آسیب محلۀ دروازه غار تهران باشد.با قد کشیدن بچهها، صبحرویش هم بزرگتر شد و امروز 826 دانش آموز در 1۱ مرکز مشغول آموزش تحصیلی، یادگیری مهارتهای زندگی ، مهارتهای فنی و هدایت شغلی هستند و از خدمات درمانی، مددکاری و روانشناسی و پوشاک گرم، صبحانه و ناهار بهرهمند میشوند.
صبحرویش یک سازمان مردمنهاد(NGO) و مستقل با مجوز از وزارت آموزش و پرورش، وزارت کشور، بهزیستی و فنی و حرفهای است.
تمامی هزینههای صبح رویش توسط حامیان مردمی تأمین میشود.
برای مشاهده مقاله معضل کودکان کار کلیک کنید!
چشم انداز:
آیندهای که در آن کار کودکان بازی کردن است.
ماموریت:
برای کودکانمان آموزش همه جانبه و توانمندساز، برای جامعهمان آگاهی و مشارکت و برای تصمیمگیران آگاهی از ریشهها و راهکارهای پایدار.
مراکز صبح رویش:
دبستان و پیش دبستانی پسرانه – شهید هرندی (دروازهغار)
دبستان و پیش دبستانی دخترانه – شهید هرندی (دروازهغار)
متوسطه دوره اول پسرانه – محله باغآذری
هنرستان پسرانه – محله باغآذری
متوسطه دوره اول دخترانه – شهید هرندی (دروازهغار)
توانستان (مرکز مهارتآموزی) – شهید هرندی (دروازهغار)
دانستان (دبستان دخترانه و دبستان پسرانه) – محله بیسیم
جابزی (مدرسه سیار کودکانکار)
خِرَدِستان (کودکان بازمانده از تحصیل) – شهید هرندی (دروازهغار)
مرکز رشد (مرکز هدایت شغلی) – شهید هرندی (دروازهغار)
خانه دوستی (مرکز نگهداری شبانهروزی) – محله بیسیم
از همان روزهای اول که مدرسه را برای کودکان کار شهر راهاندازی کردیم، یک سؤال مهم وجود داشت:
چطور میتوانستیم بچهها را به مدرسه بیاوریم؟
وقتی بسیاری از خانوادهها به دلیل شرایط اقتصادی، کار کردن کودک را ضروری میدانستند، مدرسه باید چیزی فراتر از یک کلاس درس معمولی میبود؛ جایی که کودک با شوق وارد آن شود و خانواده هم به آن اعتماد کند.
برای همین، صبح رویش را ساختیم؛ مدرسهای که تلاش میکند همه ابعاد رشد یک کودک را ببیند.
الگوی رویش؛ آموزش برای تجربه کردن و یاد گرفتن
در صبح رویش تلاش کردهایم آموزش را طوری طراحی کنیم که بچهها آن را نه یک اجبار، بلکه فرصتی برای کشف کردن و یاد گرفتن ببینند.
برای رسیدن به این هدف، الگوهای آموزشی کشورهای مختلف، دیدگاه متخصصان علوم تربیتی و اسناد آموزشی کشور را بررسی کردیم و در نهایت، مدلی متناسب با نیازها و شرایط کودکانمان ساختیم.
در صبح رویش، یادگیری فقط به کتاب و دفتر محدود نیست. اگر قرار باشد کودکی کنترل خشم را یاد بگیرد، معلم از موقعیتهای واقعی زندگی برای آموزش استفاده میکند. اگر موضوع درس خزندگان باشد، بچهها با ساختن یک مار کاغذی، هم خلاقیتشان را پرورش میدهند و هم مفاهیم ریاضی را تمرین میکنند.
گاهی هم یک بازی ساده میتواند مسیر یک یادگیری بزرگ را باز کند؛ مثل پسری که فکر میکرد برای فوتبالیست شدن نیازی به سواد ندارد. یک بازی درباره امضای قراردادی که به ضررش تمام میشد، اما او نمیتوانست آن را بخواند، باعث شد خودش اهمیت درس خواندن را درک کند.
این الگو دارای المانهایی است که میتوانند به مسیر یادگیری کمک کنند؛ المانهایی مانند «دهکده» و «صف مارپیچ».
- دهکده: کلاسی به نام «دهکده» در میان فضای دبستانهای صبح رویش ساختهایم؛ باغچهای کوچک که کودکانمان در آن از فضای شهری فاصله میگیرند و تجربهای نزدیک با طبیعت، کاشتوکار، حیوانات و بازی با خاک دارند. بر اساس پژوهشهای روانشناسی، ارتباط با طبیعت میتواند راهحل مناسبی برای کاهش فشارهای روحی، کنترل خشم و ایجاد آرامش در کودکانمان باشد.
- صف مارپیچ: در صبح رویش، کودکان به شکل خطی و پادگانی و بر اساس قد و سن، پشت سر هم قرار نمیگیرند؛ بلکه به شکل دایره و در صفهایی مارپیچی، در کنار هم میایستند و وحدت و رفاقت را تمرین میکنند
شورای راهکار؛ توجه به نیازهای روانشناختی و مددکاری اجتماعی
در شورای راهکار، اطلاعات آموزشی، رفتاری و خانوادگی هر دانشآموز از سوی روانشناس، مددکار اجتماعی، تیم نظامت و معاون آموزشی بررسی میشود تا تصویری دقیق از شرایط او شکل بگیرد. بر اساس این بررسیها، برای هر دانشآموز یک برنامه حمایتی متناسب با نیازهایش طراحی میشود. این حمایت میتواند شامل آموزش، مشاوره روانشناختی، مداخلات اجتماعی، همراهی خانواده یا ارجاع به مراکز تخصصی باشد.
شورای راهکار تنها به شناسایی و حل آسیبها محدود نمیشود؛ پیدا کردن استعدادهای دانشآموزان، توانمندسازی خانوادهها و ایجاد فرصتهای رشد برای هر کودک نیز بخشی از مأموریت این شوراست.
توانستان؛ یادگیری مهارت برای ساختن آینده
در مسیر همراهی با بچهها فهمیدیم که آموزش مدرسهای بهتنهایی کافی نیست. کودکان برای ساختن آیندهای مستقل، به مهارتهایی نیاز دارند که در زندگی و مسیر شغلی به کمکشان بیاید.
بسیاری از کودکان کار، به دلیل اینکه از سنین پایین برای تأمین معاش خانواده وارد بازار کار میشوند، فرصت تجربه کردن کودکی را از دست میدهند. اما چالش آنها به همینجا ختم نمیشود؛ بسیاری از این نوجوانان پس از ۱۸ سالگی، به دلیل نداشتن مهارتهای تخصصی و کاربردی، با بیکاری و آسیبهای اجتماعی ناشی از آن روبهرو میشوند. به همین دلیل، «توانستان» را راهاندازی کردیم؛ جایی که بچهها در کنار درس، مهارتهای نرم و سخت را یاد میگیرند و در کارگاههایی مثل خیاطی، باریستایی، مهارتهای زندگی، نقاشی، تعمیر موبایل، موسیقی و… تجربه کسب میکنند.
توانستان دارای مجوز رسمی سازمان فنی و حرفهای است.
مرکز رشد؛ همراهی تا رسیدن به مسیر شغلی
«مرکز رشد» با هدف همراهی دانشآموزان صبح رویش پس از پایان دوره مدرسه شکل گرفته است؛ جایی که آنها را برای ورود به بازار کار و ساختن آیندهای مستقل همراهی میکند. در این مرکز، دانشآموزان مهارتهایی مانند طراحی بوم کسبوکار، رزومهنویسی، آشنایی با محیط کار و دیگر مهارتهای موردنیاز برای ورود به دنیای حرفهای را آموزش میبینند. پس از آن نیز، متناسب با تواناییها، علاقهمندیها و استعدادهایشان، برای یافتن فرصتهای شغلی مناسب، حمایت و هدایت میشوند.
اما مأموریت مرکز رشد با پیدا شدن شغل به پایان نمیرسد. این مرکز پس از اشتغال دانشآموزان نیز در کنار آنها میماند، از محل کارشان بازدید میکند و بهعنوان حلقه ارتباطی میان دانشآموختگان و محل کار، تلاش میکند زمینه تداوم همکاری و حل چالشهای احتمالی را فراهم کند.
کامبک؛ بچههایی که حالا برای دیگران قدم برمیدارند
یکی از آرزوهای صبح رویش این است که بچههایی تربیت کند که خودشان در آینده برای بهتر شدن جامعه قدم بردارند. «کامبک» گروهی از نوجوانان صبح رویش است که پس از سالها آموزش، امروز بهصورت داوطلبانه در فعالیتهای اجتماعی مشارکت میکنند.
اعضای کامبک پیش از این فعالیتها، مهارتهایی مثل همدلی، ارتباط مؤثر و احترام به کرامت انسانها را یاد میگیرند و بعد در کنار سالمندان، کودکان و دیگر گروههای اجتماعی حضور پیدا میکنند؛ گفتوگو میکنند، برنامههای فرهنگی اجرا میکنند و با کارهای دستسازشان، لحظههایی از حال خوب را با دیگران شریک میشوند.
خانه دوستی؛ مرکز نگهداری شبانهروزی برای کودکانی با شرایط خاص
همه کودکان کار فقط به آموزش نیاز ندارند. گاهی مهمترین نیاز یک کودک، داشتن محیطی امن برای زندگی است. وقتی کودک با خشونت، سوءاستفاده یا شرایطی روبهروست که امنیتش را تهدید میکند، ماندن در همان شرایط میتواند آسیبهای بیشتری به همراه داشته باشد.
«خانه دوستی» برای همین موقعیتها شکل گرفته است؛ خانهای امن برای نگهداری موقت کودکانی که تا مشخص شدن شرایط خانواده، امکان زندگی در خانه را ندارند. در این مدت، تیمهای تخصصی شرایط کودک و خانواده را بررسی میکنند تا اگر شرایط فراهم شد، کودک دوباره به خانواده بازگردد و اگر نیاز به حمایت بیشتری بود، مسیرهای قانونی و حمایتی مناسب دنبال شود.
